NGUYÊN NHÂN
CỦA SỰ CẢI TỔ
Cuộc khủng hoảng năng lượng thế giới năm 1973 đã tác động mạnh mẽ
tới nhiều quốc gia dân tộc nhưng các nhà lãnh đạo Liên Xô cho rằng
Liên Xô XHCN không chịu ảnh hưởng mà vẫn tiếp tục xây dựng XHCN theo
mô hình cũ. Kết quả là nền kinh tế Liên Xô trong những năm 70 và đến
đầu những năm 80 đã bị suy sụp và khủng hoảng trầm trọng. Trong 15
năm (1970-1985), thu nhập quốc dân giảm 2,5 lần, sản xuất công
nghiệp giảm 2,5 lần, sản xuất nông nghiệp 3,5 lần, thu nhập theo đầu
người giảm 3 lần…, khoa học kỹ thuật trở nên lạc hậu. Đời sống chính
trị có những diễn biến phức tạp, xuất hiện tư tưởng và một số nhóm
đối lập chống lại Đảng Cộng sản và Nhà nước Xô viết.
Ngay
từ đầu những năm 1980, giới lãnh đạo Liên Xô đã coi sự tụt hậu về
công nghệ của Liên Xô so với các nước phát triển kinh tế, cũng như
tính kém cạnh tranh của hàng hóa trong nước trên thị trường thế giới
là điều hiển nhiên. Vì vậy, theo nhà lãnh đạo Liên Xô khi đó là
M.S.Gorbachyov, để có thể cứu vãn được tình hình thì chỉ có cách
tiến hành cải cách kinh tế triệt để. Khái niệm về phát triển nhanh
kinh tế - xã hội được đề xuất vào đầu năm 1986 đã đặt ra những mục
tiêu to lớn.
Đặt vào bối cảnh Liên Xô thời bấy giờ thì
một cuộc cải tổ là hết sức cần thiết. Là một siêu cường trên thế
giới nhưng nguồn thu của nước này lại chủ yếu dựa vào việc buôn bán
vũ khí. Chất lượng hàng hóa tiêu dùng cũng như xuất khẩu ở chất
lượng thấp, thiếu tính cạnh tranh đồng thời do có biên giới giáp với
các nước phương Tây là trọng điểm diễn biến hòa bình của các thế lực
phản động bên ngoài , các vụ bạo loạn liên tiếp nổ ra ở Tiệp Khắc,
Hungary, Ba Lan dưới khẩu hiệu đòi “ tự do, dân chủ” là nguyên nhân
nảy sinh ra các vấn đề về chính trị- xã hội ở đây. Trước tình hình
đó, các nhà lãnh đạo Liên Xô đã buộc phải thay đổi cách nhìn cũng
như phương thức quản lí kém hiệu quả để tránh rơi vào tụt hậu so với
các nước phương Tây.