CHÍNH SÁCH CẢI TỔ CỦA GORBACHYOV

1985 - 1991

C

ông cuộc cải tổ của Gorbachyov trải qua 6 năm và chia làm 3 thời kì. Thời kì đầu được gọi là “tăng tốc” (phát triển kinh tế xã hội), thời kì cải tổ từ 1987 tới 1989 và thời kì xây dựng kinh tế thị trường có điều tiết từ 1989 đến 1991.
‍
Perestroika – một chương trình dài hạn được chính thức khởi đầu từ năm 1985, nhằm khắc phục điểm yếu còn tồn tại trong hệ thống Xô Viết, để tạo thêm sức mạnh cho quốc gia XHCN hùng hậu nhất thế giới. Tuy nhiên, mọi thứ đã không diễn ra theo ý định của những người khởi xướng.

Nhìn chung, công cuộc cải tổ của Gorbachyov chủ yếu được tiến hành về mặt chính trị, xã hội như: thực hiện chế độ Tổng thống tập trung quyền lực, thực hiện đa nguyên về chính trị, xóa bỏ vai trò một đảng lãnh đạo, thực chất hạ thấp sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản, thực hiện công khai dân chủ không giới hạn. Về kinh tế, Chính phủ cũng đã đưa ra nhiều phương án nhằm chuyến biến nền kinh tế sang cơ chế thị trường nhưng trong thực tế chưa làm được bao nhiêu, trong khi đó các quan hệ kinh tế cũ bị phá vỡ.

1

KINH TẾ

Gorbachyov đã chủ trương tự do hóa và tư nhân hóa làm sụp đổ hệ thống quản lí kinh tế thống nhất trên toàn Liên Bang. Mặc dù đã đưa ra nhiều phương án nhưng các nhà lãnh đạo không thể đáp ứng được bằng hành động cụ thể. Nền kinh tế của đất nước không có dấu hiệu phục hồi mà trái lại còn rơi vào đình trệ, suy giảm, trên toàn bộ đất nước đã diễn ra nhiều cuộc bãi công , phong trào đòi li khai dẫn đến bất ổn mọi mặt.Cộng thêm việc chuyển sang kinh tế thị trường quá vội vã, thiếu sự điều tiết của Nhà nước nên đã gây ra sự rối loạn, thu nhập quốc dân giảm sút nghiêm trọng. Nhiều cuộc bãi công diễn ra, nhiều nước cộng hòa đòi li khai tách thành những quốc gia độc lập, các thế lực chống đối ráo riết hoạt động. Theo đánh giá của phương Tây, chỉ riêng khoản nợ ròng của Liên Xô trong giai đoạn 1985-1991 đã tăng từ 18,3 tỷ lên 56,5 tỷ rúp. Từ cuối năm 1989, bắt đầu xuất hiện sự chậm trễ trong một số khoản thanh toán, và đến cuối năm 1991 thì khoản nợ đã tăng lên 6 tỷ USD.

Lệnh cấm rượu

Nguyên nhân của lệnh cấm: Trong cả nước, có 5 triệu người nghiện rượu, bao gồm cả phụ nữ và số lượng tăng nhanh hàng năm. Rượu dẫn đến tình trạng giảm năng suất lao động tại các doanh nghiệp, tăng số vụ tai nạn giao thông, số trẻ em bị bỏ rơi không có sự chăm sóc của cha mẹ và nhiều vấn đề khác. Viện Xã hội học thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Liên Xô tính toán rằng hàng năm nền kinh tế quốc gia thiệt hại 80-100 tỷ rúp do lạm dụng rượu.

‍Tóm tắt diễn biến: Nhà nước đã tăng giá vodka, rượu, và bia lên mức đáng kể. Việc bán rượu được hạn chế từ 14 giờ đến 19 giờ. Hơn 60% cơ sở sản xuất và cửa hàng bán rượu phải đóng cửa. Tiền phạt cho việc uống rượu ở nơi công cộng đã tăng lên 100 rúp, cao hơn lương trung bình thời điểm đó. Ngay cả trong điện ảnh, các cảnh quay uống rượu bắt bị loại bỏ khỏi các bộ phim. Đây là một sự chấp hành nghiêm khắc để kiểm soát và giảm bớt tiêu thụ thức uống có cồn.

‍

Hệ quả

Những người uống rượu bắt đầu tự nấu rượu tại nhà - điều làm tăng đáng kể nhu cầu về đường, và sau đó gây ra sự thiếu hụt đường, buộc phải áp dụng chế độ bán bằng phiếu. Ngân sách nhà nước thất thoát do giảm doanh thu bán rượu trong năm 1985-1990 lên tới 39 tỷ rúp; tiền bán rượu chiếm 1/4 ngân sách thu. Khoảng 30% ruộng nho đã bị phá hủy - con số này nhiều hơn 1/3 so với thiệt hại trong Thế chiến II.

2

Chính trị

Gorbachyov đã vội vã đưa những cải tổ đánh mạnh mẽ vào cơ cấu quyền lực của Đảng và Nhà nước đồng thời đưa ra chủ trương “công khai hóa”, chấp nhận quyền “tự do ngôn luận” trong toàn xã hội. Gorbachyov đã thừa nhận chế độ đa nguyên về chính trị cũng như làm giảm bớt vai trò của Đảng Cộng Sản, có thể kể đến ở đây là việc chuyển những quyền lực mà Đảng nắm trước đây sang Cơ quan lập pháp chính phủ quản lí (Hội nghị Trung Ương diễn ra vào tháng 6 /1988) , hạn chế quyền lực của cơ quan KGB hay phế bỏ chế độ nguyên thủ Chủ tịch do Xô viết tối cao bầu ra và lập chế độ Tổng thống với quyền lực hết sức rộng rãi. Chính những cải cách này đã tạo điều kiện không thể tốt hơn cho những thế lực chống đối hoạt động tích cực.

Glasnost

GLAsNOST

Là chính sách công khai hóa và minh bạch hóa đến mức tối đa các hoạt động của những cơ quan nhà nước và tự do thông tin và ngôn luận tại Liên Xô. Từ này thường xuyên được Gorbachyov nhắc tới để chỉ các chính sách mà ông tin có thể giúp giảm tham nhũng trong đội ngũ lãnh đạo của Đảng và Nhà nước Liên Xô, và làm giảm việc lạm dùng quyền lực của Trung ương Đảng. Chính sách Glasnost cho phép tự do truyền thông và tự do ngôn luận. Các phương tiện truyền thông trở nên đa dạng hơn, cho phép thảo luận và phê phán xã hội và chính trị một cách rộng rãi hơn.

Vào thời điểm này, các nội dung truyền thông báo chí ít được kiểm duyệt hơn, hay thậm chí là không có sự kiểm duyệt. Báo đài có thể, và có quyền bêu xấu, đăng bài chỉ trích chính quyền Nhà nước, lãnh đạo. Tất cả các mặt xấu của Nhà nước lúc bấy giờ như: thâm hụt ngân sách, thiếu lương thực, nội bộ lục đục… đều “được” báo chí phanh phui trước công chúng, khiến người dân càng thêm lo sợ.

Hơn thế, ông còn ủng hộ “chủ nghĩa tự do”, ân xá cho tất cả tù nhân chính trị được trở về nhà. Theo Glasnost và “chủ nghĩa tự do”, người tù bỗng chốc có được tự do. Những phe phái chống Đảng Cộng sản lúc bấy giờ có được cơ hội kích động người dân nổi dậy đòi Liên Xô tan rã, tình hình đất nước báo động hơn giờ hết.

3

ĐỐI NGOẠI

Trong khi tiến hành cải tổ ở trong nước, Liên Xô đã bày tỏ lập trường nhượng bộ về các vấn đề quốc tế. Liên Xô rút quân khỏi Afghanistan, khuyến khích Việt Nam rút hết quân ở Campuchia , và cùng Mĩ tuyên bố chấm dửt thời kì “Chiến tranh lạnh”.

Hợp tác với các
quốc gia phương Tây

Kết thúc
cuộc chiến tranh lạnh

Gorbachyov thúc đẩy hợp tác với các quốc gia phương Tây, đặc biệt là Hoa Kỳ. Ông tìm kiếm sự hòa giải và hợp tác trên nhiều lĩnh vực, bao gồm giảm quy mô lực lượng hạt nhân và giảm căng thẳng toàn cầu.

Gorbachyov là một trong những nhân vật quan trọng đóng vai trò trong việc kết thúc cuộc chiến tranh lạnh. Ông thực hiện một loạt các cuộc họp và thỏa thuận với các lãnh đạo phương Tây, dẫn đến sự giảm bớt căng thẳng và cuối cùng giải quyết cuộc chiến tranh lạnh.

Rút quân khỏi
các nước Đông Âu

Quan hệ với các nước châu Á và châu Phi

Tham gia vào
cuộc hòa giải quốc tế:

Gorbachyov quyết định rút quân khỏi các nước Đông Âu, chấm dứt sự can thiệp quân sự của Liên Xô trong khu vực này và cho phép các quốc gia Đông Âu tự quyết định về chính trị và kinh tế của họ.

Liên Xô mở rộng quan hệ với các quốc gia châu Á và châu Phi, thể hiện sự quan tâm đối với các quốc gia đang phát triển và sự thay đổi trong chính sách đối ngoại.

Liên Xô dưới lãnh đạo Gorbachyov tham gia vào các cuộc đàm phán và nỗ lực hòa giải quốc tế, như việc giúp chấm dứt cuộc chiến ở Afghanistan và tham gia vào cuộc hòa giải ở Trung Đông.

ẢNH HƯỞNG

Tích cực

Kết thúc cuộc chiến tranh lạnh

Gorbachyov đã đóng một vai trò quan trọng trong việc kết thúc cuộc chiến tranh lạnh bằng cách tìm kiếm hòa giải và hợp tác với các quốc gia phương Tây. Cuộc họp và thỏa thuận với Hoa Kỳ và châu Âu đã giúp giảm căng thẳng và loại bỏ nguy cơ xung đột quân sự giữa Liên Xô và phương Tây.

Độc lập của các quốc gia thành viên

Cải cách chính trị và cải cách đối ngoại đã thúc đẩy sự độc lập của các cộng hòa thành viên của Liên Xô. Các quốc gia như Ukraina, Belarus, và các cộng hòa Trung Á đã tuyên bố độc lập và trở thành các quốc gia chủ quyền riêng biệt.

Thay đổi toàn cầu

Cải cách của Gorbachyov đã có tác động đến thế giới toàn cầu. Kết thúc cuộc chiến tranh lạnh đã mở ra cơ hội cho một thế giới mới, với một số quốc gia Đông Âu chuyển đổi sang hệ thống kinh tế thị trường và dân chủ, và sự thay đổi trong quan hệ quốc tế.

Tiêu cực

Sự sụp đổ của Liên Xô

Hệ quả tiêu cực quan trọng nhất của cải cách Gorbachyov là sụp đổ của Liên Xô vào 12/1991, dẫn đến sự rã hoá và bất ổn kinh tế và chính trị tại nhiều quốc gia.

Khó khăn kinh tế

Cải cách kinh tế Perestroika đã gặp khó khăn trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và kiểm soát lạm phát, dẫn đến khó khăn và bất ổn kinh tế trong quá trình cải cách.

Tăng lạm phát và thâm hụt ngân sách

Cải cách kinh tế và chính trị cũng đã gây ra tăng lạm phát và thâm hụt ngân sách, làm gia tăng khó khăn trong quản lý nền kinh tế và tài chính.

“

Hòa bình không phải là sự thống nhất trong sự giống nhau mà là sự thống nhất trong sự đa dạng, trong sự so sánh và hòa giải những khác biệt.

– Mikhail Sergeyevich Gorbachyov –
”
Home